Sjö dauðasyndir: 1. Apollonia Schwarzkopf, glæpasaga frá 18. öld

Guðbrandur Jónsson

Um söguna: 

Rannsóknir Guðbrands Jónssonar (1888-1953) á gömlum íslenskum sakamálum voru í upphafi liður í rannsóknum hans í íslenskri menningarsögu. Í því sambandi leiddi erlendur fræðimaður athygli hans að því að fátt brigði upp jafn glöggum myndum af menningu fyrri tíma og sakamálin og málsskjöl þeirra, og benti honum jafnframt á málaferlasöfn hins franska málflutningsmanns Gayot de Pitaval (1673-1743). Söfn þessi voru nefnd Víðfræg og áhugaverð málaferli (Causes celébres et intéressantes) og komu út í 20 bindum á árunum eftir 1734. Varð frægð þeirra slík að nafn höfundar varð síðar fræðiheiti á sams konar ritum í öðrum löndum, sem enn í dag eru stundum nefnd Pitaval. Til eru meðal annars mjög stór þýsk og ensk Pitaval-söfn og voru þau stundum notuð til að mennta málflutningsmenn. En heiti fyrsta Pitaval-safnsins á svo sannanlega við, því þessi mál eru afar áhugaverð og ekki síður fyrir almenning.

Þegar Guðbrandur hafði kynnt sér fjölda ritsafna af þessu tagi fór að flögra að honum hvort ekki væri til nægilegt efni í íslenskan Pitaval. Efnið reyndist yfrið nóg og fór hann upp úr 1925 að rannsaka nokkur slík mál og semja frásagnir af þeim. Voru sumar þeirra birtar áður, m.a. í Blöndu. Hér er um að ræða sönn og oft óhugnanleg íslensk sakamál þar sem lesandinn þarf að setja sig í stöðu rannsakanda og leggja mat á hvað gerðist í raun, út frá því sem sagt var og ritað á tíma viðkomandi máls.

Fyrsta frásögnin í bókinni nefnist Apollonia Schwartzkopf, glæpasaga frá 18. öld. Aðalpersónurnar í þessum sorgarleik og sakamáli eru Niels Thyge Fuhrmann amtmaður og justitzráð að nafnbót; jómfrú Apollonia Schwartzkopf; jómfrú Karen Holm, lagskona amtmanns og móðir hennar, maddama Katharina Holm. Jómfrú Schwartzkopf kom til Íslands og til Bessastaða vorið 1722, að því er virðist til að krefjast efnda á hjúskaparheiti því sem Furhmann amtmaður hafði með dómi Hæstaréttar verið dæmdur til efna við hana að viðlögðum miklum árlegum fjárútlátum. Í þrjú ár dvaldi hún á Bessastöðum við erfiðan kost, dularfull og afdrifarík veikindi og engar efndir á hjúskaparheiti amtmanns, en andaðist loks hinn 20. júní 1725. Er aðdraganda og eftirmálum andlátsins lýst í frásögninni. Nú liggja þau öll þrjú saman undir gólfi Bessastaðakirkju, jómfrú Schwartzkopf, Niels Fuhrmann og Karen Holm, og kemur væntanlega betur saman nú en áður. Hitt er þó sagt að jómfrú Swartzkopf sé lítið kyrrlátari en fyrr, því reimt þykir, eða þótti, eftir hana á Bessastöðum til skamms tíma.

Logi Guðbrandsson les.

Sakamálasögur
Sækja fyrir almennar tölvur

Smelltu hér til að sækja hljóðbókina fyrir iTunes eða önnur sæmbærileg öpp fyrir almennar tölvur.

Sækja fyrir spjaldtölvur og snjallsíma

Smelltu hér til að sækja hljóðbókina fyrir iTunes eða önnur sæmbærileg öpp fyrir spjaldtölvur og snjallsíma.

Lengd : 01:27:46 80,2 MB

Cover Image: 
Lazy Loader Icon
Sjö dauðasyndir: 1. Apollonia Schwarzkopf, glæpasaga frá 18. öld
Guðbrandur Jónsson